piątek, 10 lutego 2012 08:32

Najpopularniejszą dietą ostatnich lat, na którą decyduje się chyba największa ilość osób chcących schudnąć bez konsultacji z lekarzem lub dietetykiem, jest niewątpliwie Dieta Dr Dukana. Fora internetowe pękają w szwach od wiadomości na temat rzekomo cudownej metody, nie ma księgarni bez książek autorstwa francuskiego lekarza, przepisy na potrawy wysokobiałkowe są najbardziej poszukiwanymi. Modnie jest być na diecie Dukana. Istne szaleństwo, na które niestety brakuje medycznego uzasadnienia.

Co to za dieta?

Dieta została stworzona przez francuskiego lekarza Pierre`a Dukana. Początkowo zalecona przez lekarza swoim pacjentom, stopniowo usystematyzowana i rozpropagowana poprzez książki i Internet. Należy do diet eliminacyjnych – w początkowych etapach praktycznie wyłączone są z niej węglowodany i tłuszcze. W późniejszych tłuszcze „wracają”, jednak terapia pozostaje w zasadzie pozbawiona węglowodanów.

Jak działa dieta Dukana?

Organizm człowieka potrzebuje w odpowiednich proporcjach podstawowych składników żywieniowych czyli węglowodanów, tłuszczów i białek. Z każdego z tych składników organizm jest w stanie wyprodukować energię, jednak najbardziej efektywne pod  tym względem są węglowodany – ich odsetek w diecie powinien być najwyższy. Uogólniając, tłuszcze są dodatkowym magazynem energii, a białka pełnią funkcje budulcowe.

W Diecie dr Dukana pozbawiamy organizm dowozu węglowodanów i tłuszczu, a w zasadzie stale przyjmujemy wyłącznie białko. Organizm i tak „woli” węglowodany i tłuszcz, więc zaczyna wykorzystywać zapasy tych składników. W ten sposób rozpoczyna się utrata masy ciała. Organizm zostaje wprowadzony w stan głodówki. Nie jest to fizjologiczne postępowanie, jest obarczone konsekwencjami, z których część może być niebezpieczna dla zdrowia.

Założenia

Najistotniejsze dla pacjenta na Diecie Dukana jest fakt, że generalnie nie istnieją w niej ograniczenia ilościowe. Można spożywać posiłki o dowolnej wielkości. Ograniczenia dotyczą doboru produktów w zależności od tego, w jakiej fazie diety jesteśmy.

Dieta opiera się na tzw. planie Protal. Zakłada on podział terapii na cztery etapy. Są to:

Faza 1: czyste proteiny,

Faza 2: proteiny + warzywa,

Faza 3:utrwalenie uzyskanej wagi,

Faza 4: ostateczna stabilizacja.

Dietę rozpoczyna Faza 1. trwająca od 1 do 10 dni. Ten etap z założenia dopuszcza spożywanie jedynie produktów, w których składzie są niemalże wyłącznie białka. Należą do nich chudy nabiał i produkty mięsne. Jednak na liście produktów dopuszczonych przez dr Dukana są w tej fazie także wątróbka, nerki i jajka – w rzeczywistości ten etap jest białkowo-tłuszczowy.

Faza 2., która ma być stosowana aż do uzyskania pożądanej masy ciała, oprócz produktów bogato białkowych zawiera w sobie warzywa. Nie wszystkie – wykluczono bardzo wartościowe warzywa strączkowe oraz ważne z punktu widzenia polskiej diety (główne źródło witaminy C) ziemniaki.

Liczbę utraconych kilogramów należy przemnożyć przez 10 i na tyle dni przestawić się na Fazę 3. diety, w które dopuszcza się spożywanie wcześniej bezwzględnie wykluczonych produktów, ale, co ważne, już w ograniczonych ilościach.

Faza 4. trwa do końca życia. Opiera się na stosowaniu przez jeden dzień każdego tygodnia (czwartek) diety takiej, jak w Fazie 1. Należy pamiętać także o nawykach z wcześniejszych etapów diety.

Wykonanie

Sam podział diety na cztery fazy jest atrakcyjny dla pacjenta, otrzymuje on dokładne informacje (plan dydaktyczny), po jakie produkty i kiedy powinien sięgnąć. Nieograniczona ich ilość w Fazie 1. i 2. skłania do stosowania diety, nie trzeba liczyć kalorii. Dla stosujących dietę przygotowano całe książki z przepisami na atrakcyjne dania, co jest zachęcające.

Dozwolone produkty są łatwo dostępne, dieta nie wymaga większych niż dotychczas nakładów finansowych.

Szczególnie na początku stosowania diety, posiłki mogą stać się monotonne – lista dozwolonych produktów jest ograniczona. Pacjenci mogą odczuwać także szereg skutków ubocznych – zmęczenie, osłabienie, ospałość, suchość w ustach, itp.

Efekty stosowania pierwszej fazy diety są spektakularne. Utrata wagi następuje bardzo wyraźnie, jest kontynuowana w fazie kolejnej. Jeśli chodzi o skuteczność długoterminową nie ma przesłanek wskazujących na to, że efekt jest lepszy niż przy stosowaniu innych diet. Tak samo, jak w pozostałych dietach eliminacyjnych, pacjentów dotyczy efekt jo-jo.

Zagrożenia

Dr Dukan sam przyznaje, że w czasie stosowania diety pojawiają się skutki uboczne, ale je bagatelizuje.

Na samym początku stosowania terapii pojawia się osłabienie. Wynika ze zmiany metabolizmu, pojawia się stan niedoboru glukozy, co powoduje zaburzenia koncentracji i uczucie zmęczenia. Lekarz w tym czasie nawet odradza aktywność fizyczną, co ewidentnie świadczy o zaburzeniach w organizmie, jakie dotykają osoby na tej diecie.

Niektóre osoby stosujące dietę Dukana wyczuwają, że ich skóra wydziela nieprzyjemny zapach, co jest związane z produktami przemiany nadmiaru białka. Bardzo często pojawia się suchość w ustach, zmorą diety są zaparcia.

Drugi etap diety trwa dowolnie długo i wydaje się być najbardziej niebezpieczny. Właśnie w tym czasie mogą pojawić się niedobory witamin i związków mineralnych. Duża zawartość białka w diecie szczególnie utrudnia wchłanianie wapnia, co w grupach ryzyka może prowadzić do osteoporozy.

Metabolizm nadmiaru białek w głównej mierze zachodzi w wątrobie. Końcowymi produktami tych przemian są amoniak i mocznik, które w fizjologicznej sytuacji są „na bieżąco” wydalane przez nerki. W przypadku nadmiaru tych związków, wątroba i nerki są wyjątkowo obciążone. Uważa się, że Dieta dr Dukana pogłębia większość chorób nerek i wątroby, łącznie z tymi, które nie dają jeszcze objawów, co jest szczególnie niebezpieczne. Zwłaszcza nerki bardzo długo nie dają objawów swojego uszkodzenia.

Dr Dukan podkreśla, że ważnym składnikiem jego diety są otręby owsiane. Szczególnie zwraca uwagę na ich skuteczność w zapobieganiu raka jelita grubego. Jednak jedząc otręby w ilościach zgodnych z zaleceniami dra w czasie pierwszych trzech faz diety, błonnika z nich pochodzącego będzie zbyt mało. A taki długotrwały niedobór może akurat sprzyjać rozwojowi tego nowotworu. Ułatwione jest także wchłanianie cholesterolu, w który obfituje ta dieta.

Czy warto stosować dietę Dukana?

Jak każda dieta eliminacyjna (wyłączająca konkretne składniki pokarmowe lub pokarmy), na początku stosowania daje spektakularne efekty. Wynika to z dwóch powodów. Rzeczywistej zmiany metabolizmu organizmu w czasie stosowania restrykcyjnych ograniczeń oraz utraty apetytu – pacjenci spożywający niezmiennie te same pokarmy, tracą na nie ochotę i w istocie ograniczają spożycie kalorii w porównaniu do okresu sprzed diety. Dodatkowo ta dieta ma potencjał ketogenny – powstające ciała ketonowo zaburzają pracę mózgu: powodują uczucie zmęczenia, osłabienie, a także tłumią uczucie głodu.

Rezultat każdej diety, jeśli przychodzi szybko, jest niestabilny. Dlatego tym bardziej w tej diecie grozi nam efekt jo-jo i powrót do masy ciała sprzed terapii. Z drugiej strony przy długim i skrupulatnym stosowaniu się do diety (jej pierwszych trzech faz) zwiększa się ryzyko wystąpienia niedoborów żywieniowych i poważnych konsekwencji zdrowotnych.

Wątpliwa długoterminowa skuteczność przy całej liście możliwych skutków ubocznych nie daje uzasadnienia stosowania tak obciążającej diety.

Co dietetyk widzi dobrego w diecie Dukana?

Nie należy metody dr Dukana przekreślać zupełnie, terapia ma swoje dobre strony, które można wykorzystać nie w całości, ale jako element zbilansowanego sposobu żywienia.

• Bardzo ważne jest odpowiednie nawodnienie organizmu, szczególnie w czasie stosowania kuracji odchudzającej. Dr Dukan wielokrotnie zaznacza, że należy pamiętać o regularnym przyjmowaniu napojów.
• Książki opisujące Dietę dr Dukana są pełne ciekawych przepisów na różne dania. Potrawy przygotowane na ich podstawie jak najbardziej mogą wejść do naszego menu i je urozmaicić.
• Nie do przecenienia jest fakt, że dieta w dużej mierze opiera się na warzywach.
• Opisane wcześniej otręby owsiane na pewno mają korzystny wpływ na nasz organizm, poprawiają metabolizm i zapobiegają zaparciom. Powinny znaleźć się w każdej zdrowej diecie. Jednak nie można przesadzać z ich ilością. Błonnik, który zawierają, w nadmiarze może wywoływać biegunki i upośledzać wchłanianie witamin.
• W każdej fazie diety zalecana jest codzienna aktywność fizyczna. Bez niej żadna dieta nie jest w pełni skuteczna.

Dieta bogatobiałkowa w wersji rozsądnej?

Zawartość białka w diecie zalecana zdrowym osobom zawiera się na poziomie 12-14 % wartości energetycznej. To znaczy, że co ósma kaloria w naszej diecie powinna być dostarczona w postaci białka. Praktycznie, nawet w dietach wegetariańskich, problem niedoboru białka nie istnieje. Ewentualnie można mieć wątpliwości co do jego pochodzenia i jakości.

Ograniczenie białek jest dla organizmu niebezpieczne, gdyż części z nich organizm nie jest w stanie sam wytworzyć. Grozi to zaburzeniami w funkcjonowaniu różnych układów. Diety ubogobiałkowe (zawartość białka poniżej 12% wartości energetycznej) muszą być jednak stosowane w niektórych schorzeniach wątroby i nerek pod kontrolą lekarza lub dietetyka.

Każda dieta, w której zawartość białka wynosi ponad 14% wartości energetycznej diety, jest dietą bogatobiałkową. Dietetycy, prowadzący pacjentów zgodnie z potwierdzoną naukowo wiedzą żywieniową, w zaleconych jadłospisach ograniczają spożycie węglowodanów i tłuszczu, jednak nie limitują tak bardzo białka. Powoduje to, że odsetek białka w diecie relatywnie się zwiększa. Jest to około 20-25% wartości energetycznej – poziom bezpieczny i przyjęty jako standard w rozsądnej i zdrowej kuracji odchudzającej.

Dieta dr Dukana to także dieta bogatobiałkowa, lecz zawartość protein jest o wiele większa niż zalecają normy. Ta forma terapii jest niezdrową skrajnością. Dieta ta jest niezgodna z rekomendacjami żywieniowymi wydanymi przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) i inne instytucje zajmujące cię terapią chorób dietozależnych. Zalecenia Diety dr Dukana przeciwstawiają się profilaktyce choroby niedokrwiennej serca i cukrzycy – mogą zwiększać ich ryzyko.

Lekarze, którzy zajmują się pacjentami stosującymi Dietę dr Dukana, nie obserwują aż tylu powikłań, ilu można by się spodziewać po tej terapii. Okazuje się, że NA SZCZĘŚCIE pacjenci nie zawsze przestrzegają rygorystycznie zaleceń francuskiego lekarza i ratują swoje zdrowie od niebezpieczeństw tej metody.

Źródła:

1. Książki autorstwa Pierre Dukana: „Nie potrafię schudnąć”oraz „Metoda doktora Dukana”.

2. M. Olszanecka-Glinianowicz: Dieta proteinowa Dukana – co powinni o niej wiedzieć lekarze. MP, 2011; 4

3. Obesity: Preventing and Managing the Global Epidemic. WHO/NUT/NCD/98.1 Report of a WHO consultation on Obesity, Geneva, 1998: 12-40

4. Branca F., Nikogosian H., Lobstein T.: The challenge of the obesity in the WHO European region and the strategies for response: summary. Copenhagen, WHO Regional Office for Europe, 2007

5. Zahorska-Markiewicz B., Olszanecka-Glinianowicz M., Pilch A., Kocełak P.: The effect of weight reduction therapy at 5- and 10-year follow-up. Int. J. Obes., 2007; 31 (supl. 1): 113

6. St Jeor S.T., Howard B.V., Prewitt T.E. i wsp.; Nutrition Committee of the Council on Nutrition, Physical Activity, and Metabolism of the American Heart Association.: Dietary protein and weight reduction: a statement for healthcare professionals from the Nutrition Committee of the Council on Nutrition, Physical Activity, and Metabolism of the American Heart Association. Circulation, 2001; 9: 1869-1874

7. Bravata D.M., Sanders L., Huang J. i wsp.: Efficacy and safety of low-carbohydrate diets: a systemic review. JAMA, 2003; 289: 1837-1850

8. Armstrong B., Doll R.: Environmental factors and cancer incidence and mortality in different countries, with special reference to dietary practices. Int. J. Cancer, 1975; 15: 617-631

9. Barsotti G., Cupisti A., Barsotti M. i wsp.: Dietary treatment of diabetic nephropathy with chronic renal failure. Nephrol. Dial. Transplant., 1998; 13 (supl. 8): 49-52

10. Brinkworth G.D., Buckley J.D., Noakes M., Clifton P.M.: Renal function following long-term weight loss in individuals with abdominal obesity on a very-low-carbohydrate diet vs high-carbohydrate diet. J. Am. Diet Assoc., 2010; 110: 633-638

11. Gidding S.S., Lichtenstein A.H., Faith M.S. i wsp.: Implementing American Heart Association Pediatric and Adult Nutrition Guidelines: a scientific statement from the American Heart Association Nutrition Committee of the Council on Nutrition, Physical Activity and Metabolism, Council on Cardiovascular Disease in the Young, Council on Arteriosclerosis, Thrombosis and Vascular Biology, Council on Cardiovascular Nursing, Council on Epidemiology and Prevention, and Council for High Blood Pressure Research. Circulation, 2009; 119: 1161-1175

12. American Diabetes Association Nutrition recommendations and interventions for diabetes. Diabetes Care, 2007; 30: S48-S65

13. World Health Organisation: Diet, nutrition and the prevention of chronic diseases. World Health Organisation, 2003